Σκεπτικό

Η έννοια του Οικολογικού Αποτυπώματος

H ικανότητα της Γης να παράγει τα φυσικά αποθέματα που χρειάζεται ένας άνθρωπος για να ζήσει υπολογίζεται αν διαιρέσει κανείς τα 113 δισεκατομμύρια στρέμματα παραγωγικής (βιολογικά) έκτασης σε ολόκληρο τον κόσμο με το σύνολο του παγκόσμιου πληθυσμού (6,15 δισεκατομμύρια). Με βάση αυτόν τον υπολογισμό, για να επιτευχθεί ισορροπία ανάμεσα στην παραγωγική ικανότητα του πλανήτη και τις απαιτήσεις των κατοίκων του, το οικολογικό αποτύπωμα για κάθε άνθρωπο που ζει πάνω στη γη δεν θα πρέπει να ξεπερνά τα 18 στρέμματα γης, γεγονός που συμβαίνει μόνο σε ελάχιστες, εξαιρετικά φτωχές, χώρες κυρίως της Αφρικής και της Ασίας.

Ολόκληρος ο πλανήτης φαίνεται, σύμφωνα με το WWF, να έχει χάσει προ πολλού την ισορροπία του: συνολικά, οι κάτοικοί του καταναλώνουν 20% περισσότερους φυσικούς πόρους απ' όσους μπορεί η γη να παράγει. H ζήτηση σε φυσικά αποθέματα έχει αυξηθεί κατά 70% από το 1970 έως το 2000. Σ' αυτή τη ζήτηση το φυσικό περιβάλλον αδυνατεί να ανταποκριθεί, γι' αυτό ο παγκόσμιος πληθυσμός έμβιων όντων της στεριάς, των γλυκών νερών και της θάλασσας έχει μειωθεί κατά 40% στο χρονικό διάστημα από το 1970 έως το 2000 και η τάση αυτή συνεχίζεται αμείωτη.

Ο κάτοικος των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων απαιτεί περίπου 100 στρέμματα, των Ηνωμένων Πολιτειών ή του Κουβέιτ περίπου 95, ο Αυστραλός 77, ο Φιλανδός 70, ο Ιρλανδός 62, ο Ισπανός 48, ο Νιγηριανός ή ο Ινδονήσιος 12, ενώ ένας κάτοικος του Μπανγκλαντές ή του Νεπάλ μόλις 6.

Ο τρόπος ζωής της Ευρώπης των 25 θα απαιτούσε 2,5 πλανήτες για να συντηρηθεί εάν υιοθετούνταν από όλους τους κατοίκους της γης, ενώ αντίστοιχα ο αμερικάνικος τρόπος ζωής θα απαιτούσε 5 πλανήτες. Η παγκόσμια ισορροπία έχει επομένως διαταραχτεί και αυτό γίνεται εμφανές με φαινόμενα όπως η υπερθέρμανση του πλανήτη και οι κλιματικές αλλαγές, η εξαφάνιση των δασών και η ερημοποίηση. Πρωτοβουλίες όπως το «Ζώντας με έναν πλανήτη» είναι εξαιρετικά σημαντικές, ώστε να γίνει κατανοητό πως ο σύγχρονος τρόπος ζωής μπορεί να διαμορφωθεί έτσι ώστε να μην υποβαθμίζεται το περιβάλλον. Και σε αυτήν την προσπάθεια τον πρώτο λόγο έχει σαφώς η ανάπτυξη νέων, φιλικών προς το περιβάλλον, τεχνολογιών

Όσον αφορά την Ελλάδα τώρα, τρεις χώρες σαν την Ελλάδα, με την ίδια πλουτοπαραγωγική δυναμική, και πάλι δεν επαρκούν για να καλύψουν τις απαιτήσεις των Ελλήνων, οι οποίοι καταναλώνουν τα φυσικά αποθέματα της χώρας εξαιρετικά σπάταλα.

Στην Ελλάδα, οι απαιτήσεις σε φυσικά αποθέματα καλλιεργούμενες εκτάσεις, νερό, δάση κλπ. είναι 3,3 φορές μεγαλύτερες από αυτές που μπορεί να σηκώσει το φυσικό περιβάλλον. Ο πλανήτης ολόκληρος αποστραγγίζει τα φυσικά του αποθέματα σε βαθμό εξαιρετικά επικίνδυνο για την ύπαρξή του, όπως τονίζεται σε έκθεση του Παγκόσμιου Ταμείου για τη Φύση - WWF για την κατάσταση του περιβάλλοντος το 2004.

Όμως ένας κάτοικος της Ελλάδας υπολογίζεται ότι έχει ανάγκη από 54 στρέμματα γης προκειμένου να καλύψει τις απαιτήσεις του σε ενέργεια, τροφή, κατοικία και άλλα φυσικά αποθέματα και η πλουτοπαραγωγική δυνατότητα της Ελλάδας μετριέται σε 16 στρέμματα ανά κάτοικο.

Σύμφωνα με την έκθεση του WWF, η χώρα μας καταναλώνει φυσικά αποθέματα, τα οποία για να παραχθούν απαιτούν πάνω από 588,6 εκατομμύρια στρέμματα φυσικού περιβάλλοντος - στην πραγματικότητα, δηλαδή, χρειαζόμαστε επιπλέον 414,6 εκατομμύρια στρέμματα παραγωγικής γης για να καλύψουμε τη ζήτηση. Ή αλλιώς χρειαζόμαστε μια χώρα με πλουτοπαραγωγική δύναμη 3,3 φορές μεγαλύτερη από τη δική μας. Η ισορροπία ανάμεσα στην κατανάλωση φυσικών αποθεμάτων και την ικανότητα της γης να ανανεώνει τα όσα καταναλώνουμε.

Κοιτώντας την Έκθεση, για την Ελλάδα υπάρχουν τα εξής στατιστικά στοιχεία:

  • Έχουμε το 11ο μεγαλύτερο κατά κεφαλήν αποτύπωμα στον κόσμο, 4ο μεγαλύτερο στην ΕΕ, με 59 ισοδύναμα στρέμματα ανά άτομο
  • Καταναλώνουμε 181% πάνω από το όριο βιωσιμότητας (21 ισοδύναμα στρέμματα ανά άτομο)
  • Έχουμε το 2ο μεγαλύτερο κατά κεφαλήν αποτύπωμα κατανάλωσης νερού στον κόσμο
  • Την περίοδο 1961-2005, είχαμε με διαφορά τη μεγαλύτερη αύξηση στο κατά κεφαλήν αποτύπωμα στην ΕΕ-27, με αύξηση κατά 158%

Μια δυτική νοικοκυρά έχει στη διάθεσή της τέτοια ποικιλία σε τρόφιμα, ρούχα και ηλεκτρικές οικιακές συσκευές που στον καιρό των Ρωμαίων, για να έχει το ίδιο στυλ ζωής, θα χρειαζόταν 6.000 σκλάβους. Σήμερα οι σκλάβοι αυτοί είναι διεσπαρμένοι ανά τον κόσμο για να καλλιεργούν για μας, να κατασκευάζουν μηχανές και να ράβουν τα ρούχα μας. Το αποτύπωμά μας είναι γιγάντιο, αλλά δεν ξέρουμε τίποτε γι' αυτό.

Συνεχίζοντας το πρότζεκτ «Ενεργειακό Αποτύπωμα Σχολείων» (που από το 2011 έγινε ένα πανευρωπαϊκό περιβαλλοντικό πρόγραμμα), η Διεύθυνσή μας αποφάσισε να καινοτομήσει φτιάχνοντας αυτό το ηλεκτρονικό περιβαλλοντικό παιχνίδι υπολογισμού του Οικολογικού μας Αποτυπώματος. Το παιχνίδι απευθύνεται σε όλους τους πολίτες της χώρας και φυσικά στα παιδιά και τους μαθητές πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης που μπορούν να υπολογίσουν με τη βοήθεια των εκπαιδευτικών ή των γονιών τους, το προσωπικό τους οικολογικό αποτύπωμα, το οικολογικό αποτύπωμα της οικογένειάς τους, της τάξης τους ή του σχολείου τους.

Προγράμματα σαν αυτό αποσκοπούν στην ευαισθητοποίηση όλων μας γύρω από τα περιβαλλοντικά προβλήματα που υπάρχουν σήμερα με τελικό στόχο την ανάληψη δράσεων και πρωτοβουλιών για την ανατροπή των δυσμενών για τον πλανήτη μας σημερινών αρνητικών δεδομένων.

Χρήστος Κρυστάλλης, Διευθυντής Π.Ε. Ν. Σερρών
Ιωάννης Πούλιος, Σχεδιαστής προγράμματος